مروری بر صنعت خودروی ترکیه (بخش نخست)

به گزارش پایگاه خبری«عصرخودرو» ، چند سالی است که دیگر صنعت توریسم و سواحل زیبای آنتالیا، چشمه، بودروم و کوش آداسی به‌تنهایی مایه شهرت ترکیه و منبع اصلی درآمد آن کشور نیست و شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که امروزه صنعت خودروی ترکیه نیروی محرکه اصلی اقتصاد آن کشور است. نگاهی به آمار و ارقام مربوطه، به‌سادگی تصویر بسیار روشنی از نقش این صنعت در اقتصاد ترکیه و همچنین جایگاه تحسین‌برانگیز آن در صنعت خودرو دنیا به ما ارائه می‌دهد. عضویت ترکیه در GATT "موافقت‌نامه عمومی تعرفه و تجارت" در اکتبر سال ۱۹۵۱ و همچنین عضویت آن در سازمان تجارت جهانی در مارس ۱۹۹۵ به رشد و پیشرفت صنعت خودروی ترکیه که گام‌های اساسی خود را در سال‌های دهه شصت میلادی برداشته، کمک شایانی کرده است به‌گونه‌ای که امروزه تعداد قابل‌توجهی از تولیدکنندگان به نام خودروی دنیا در این کشور سرمایه‌گذاری کرده و ضمن تولید و فروش محصولات خود در بازار داخلی به صادرات از این کشور به بازارهای موردنظر خویش نیز اقدام کرده‌اند. با ۱۳ خودروساز اصلی از قبیل فورد اتوسان، حاتات تراکتور، هوندای ترکیه، هیوندای آسان، کارسان، مرسدس بنز ترک، ام آ ان ترکیه، اتوکار، اویاک رنو، تمسا، توفاش (شرکت سهامی اتومبیل‌سازی ترکیه)، تویوتا ترکیه، ترک تراکتور و درمجموع با قریب به ۱۹۳۹ شرکت فعال در صنعت خودرو شامل خودروسازی و قطعه‌سازی، با ۸۳ مرکز تحقیق و توسعه، نقش ۱۵درصدی این صنعت در اشتغال از اهمیت شایانی برخوردار است. در کنار خودروسازان مذکور، خودروسازان ترک دیگری عمدتاً در زمینه تولید خودروهای تجاری و کشاورزی فعال بوده ضمن رقابت و افزایش تخصص و قابلیت‌های خود، نقش درخوری برای خود در بازار این کشور و همچنین صادرات دست‌وپا کرده‌اند. علاوه بر این، واردات قابل‌توجه خودرو به ترکیه که جزییات آن ارائه خواهد شد، نشان از یکپارچگی عمیق صنعتی و اقتصادی ترکیه با دنیا دارد. به بیان دیگر، ترکیه نه‌تنها به‌عنوان کشور تولید و صادرکننده خودرو و قطعات شناخته می‌شود، بلکه حجم بالایی از نیازهای داخلی و تنوع محصولات موردنیاز خود را از طریق واردات تأمین می‌کند. درنتیجه حضور خودروسازان به نام در ترکیه و همچنین واردات قابل توجه خودرو به این کشور، صنعت قطعه‌سازی آن نیز پیشرفت چشمگیری را تجربه کرده است به‌گونه‌ای که عمده قطعات و مجموعه‌های مورد نیاز این خودروسازان توسط آن‌ها تولید و تأمین می‌شود. علاوه بر این، تولیدکنندگان نامدار قطعات و مجموعه‌های خودرو نیز در این کشور ضمن سرمایه‌گذاری و تولید برای بازار داخلی نسبت به صادرات قطعات و مجموعه‌ها به سایر کشورها نیز مبادرت می‌ورزند که از جمله می‌توان به شرکت‌هایی نظیر بوش، والئو، گرامر، سی بی آی، ماگنتی مارلی، دلفی و یازاکی و … اشاره کرد.
صنعت خودرو سه درصد تولید ناخالص ملی ترکیه را در سال ۲۰۱۶ به خود اختصاص داده، نقش ۵.۶درصدی در درآمدهای مالیاتی این کشور داشته است. در چهار سال منتهی به سال ۲۰۱۶ ، ۴ میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری خارجی جدید در این بخش انجام شده است. بی‌شک این صنعت اکنون جایگاه قابل‌توجهی در ترکیه دارد و به این دلیل است که در ابتدای این نوشتار از آن به‌عنوان نیروی محرکه صنعت و اقتصاد ترکیه یاد شد. شایان ذکر است که در ابتدای ماه نوامبر سال ۲۰۱۷ در مراسمی با حضور آقای اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، پروژه خودروی ملی ترکیه با حمایت دولت و مشارکت پنج هولدینگ و گروه اقتصادی بزرگ با هدف تولید نمونه در سال ۲۰۱۹ و تولید تجاری در سال ۲۰۲۱ آغاز شد. اگرچه در ابتدا توسعه و تولید خودروی هیبریدی و سپس تمام الکتریکی مدنظر بوده است ولیکن تصمیم نهایی در این خصوص به مشارکت‌کنندگان در این پروژه محول شده تا متناسب به نیاز و تمایل بازار نسبت به سرانجام آن تصمیم‌گیری کنند. گرچه این پروژه ازنظر بعضی از کارشناسان داخلی و خارجی جاه‌طلبانه به نظر می‌رسد و به موفقیت آن با دیده شک و تردید می‌نگرند ولیکن با توجه به بلوغ صنعت خودروی ترکیه که حاصل سالیان متمادی حضور خودروسازان و قطعه سازان بین‌المللی در این کشور و کسب تجربه چه در زمینه طراحی و تولید قطعات مطابق با استاندارهای روز دنیا و چه در زمینه مونتاژ خودرو بوده، پشتوانه و بستر لازم برای دستیابی به اهداف و تجاری کردن این پروژه وجود دارد. به بیان ساده، زیرساخت‌ها و بستر فنی و مهندسی لازم برای تعریف و پیش بردن چنین پروژه‌ای در ترکیه بی‌شک بیشتر از هر زمانی فراهم است.
کشور ترکیه با تولید ناخالص ملی دو تریلیون دلار، سیزدهمین اقتصاد دنیا است و در رقابتی تنگاتنگ با ایتالیا، مکزیک و فرانسه برای قرار گرفتن در لیگ ده اقتصاد برتر دنیا است. طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۶ با متوسط رشد سالانه ۵.۶ درصد، متوسط نرخ تورم زیر ۱۰ درصد، به سرانه تولید ناخالص ملی ۱۰۸۷۰ دلار دست یافته است. در نمایه زیر تغییر ابعاد طبقات مختلف جمعیتی ترکیه در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۱۶ به‌وضوح مؤید آمار و افزایش قدرت خرید شهروندان ترکیه است.

۱. وضعیت صنعت خودروی ترکیه در سال ۲۰۱۶
الف: تولید خودرو
طبق آمار و داده‌های موجود، صنعت خودروی ترکیه ظرفیت تولید ۱ میلیون و ۸۵۰ هزار انواع خودرو را داراست. با این وجود، در سال ۲۰۱۶ تولید انواع خودرو با ۹درصد افزایش نسبت به سال ۲۰۱۵ به عدد ۱.۵۳۶.۶۷۳ دستگاه رسید. تولید انواع خودروی سواری با ۲۰درصد افزایش در مقایسه با سال ۲۰۱۵ به ۹۵۰.۸۸۸ دستگاه رسید. برخلاف خودروی سواری، تولید انواع خودروی تجاری سبک و سنگین، باری و مسافری با ۶درصد کاهش رقم ۵۳۵.۰۳۹ را در پایان سال ثبت کرد. تولید انواع تراکتورهای کشاورزی نیز با یک درصد کاهش به سطح ۵۰.۷۴۶ رسید. در روزهای کاری سال ۲۰۱۶، در هر ۱۳ ثانیه یک دستگاه خودرو در ترکیه تولید شده است.
جدول تولید انواع خودرو در سال ۲۰۱۶

ب: صادرات خودرو
صادرات انواع خودرو در سال ۲۰۱۶ در ترکیه با ۱۴.۷درصد تغییر نسبت به سال ۲۰۱۵ به رقم ۱.۱۵۵.۰۳۳ دستگاه افزایش یافته که معادل ۷۵درصد از تولیدات خودروی ترکیه بوده و این محصولات به بیش از ۱۸۰ کشور دنیا صادر شد. به عبارت دیگر با توجه به این آمارها، در روزهای کاری سال ۲۰۱۶، در هر ۱۷ ثانیه یک دستگاه خودرو باکیفیت و مطابق با استاندارهای روز دنیا صادر شده است. ارزش صادرات انواع خودرو شامل سواری، تجاری سنگین و سبک با ۱۸ درصد افزایش نسبت به سال ۲۰۱۵ بالغ بر ۱۵میلیارد دلار بوده است.
 
جدول صادرکنندگان خودروی ترکیه

ج: واردات خودرو
همان‌طور که قبلا اشاره شد، ترکیه بازار خودروهای وارداتی نیز هست. در سال ۲۰۱۶ واردات انواع خودرو با ۳درصد افزایش در قیاس با سال ۲۰۱۵ درمجموع به رقم ۶۸۱.۳۰۸ دستگاه خودرو رسید. به عبارت دیگر با اندکی اغماض می‌توان گفت که به ازای صادرات هر دو دستگاه خودرو، یک دستگاه خودرو در این سال وارد ترکیه شده است. از عمده‌ترین صادرکنندگان خودرو به ترکیه می‌توان به شرکت‌های فولکس‌واگن، رنو، فیات، فورد، اوپل، تویوتا، هیوندای، داچیا، مرسدس بنز، پژو، نیسان و …. اشاره کرده که اطلاعات کامل آن در نمودار زیر ارائه شده است. نکته قابل‌تأمل این است که هیچ‌گونه تعرفه‌ای به‌طور خاص و منحصر بر واردات اعمال نمی‌شود و تبعیضی بین خودروهای وارداتی و ساخت داخل از لحاظ اعمال تعرفه وجود ندارد بلکه مالیات بر مصرف که بر مبنای حجم موتور و کاربری تجاری و غیرتجاری خودرو تعریف می‌شود و مالیات بر ارزش‌افزوده که ۱۸درصد است عیناً هم بر خودروهای وارداتی و هم بر خودروهای ساخت داخل اعمال می‌شود. بنابراین اختلاف قیمت بین خودروهای ساخت داخل و وارداتی عمدتاً ناشی از مدل، فناوری و کلاس خودرو است. عدم تبعیض بین خودروهای وارداتی و ساخت داخل به بهانه حمایت از تولید داخلی باعث شده است که مشتریان به‌طور عادلانه به مدل‌های موردعلاقه خود دسترسی داشته باشند و این موضوع سبب شده است که خودروسازان داخلی ترکیه تمام تلاش خود را برای جلب نظر و رضایت مشتری چه ازنظر ویژگی‌های مدل‌های ارائه شده و چه ازنظر خدمات پس از فروش به کار گیرند تا سهم بازار خود را به خودروهای وارداتی واگذار ننمایند. لازم به ذکر است که تسهیلات خرید خودرو که عمدتاً توسط نمایندگی‌های فروش خودرو و بانک‌ها ارائه می‌شود قدرت مانور مشتریان را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.
علاوه بر این، واردات خودرو به ترکیه باعث شده تا دوره گذار ترکیه به سمت استانداردهای آلایندگی اروپا با سرعت بیشتری طی شود به‌گونه‌ای که از ابتدای سال ۲۰۱۸ میلادی استاندارد یورو ۶ در ترکیه اجباری است. این نکته به‌نوبه خود کمک شایانی به کنترل آلودگی هوا نیز کرده است. عضویت ترکیه در سازمان‌های همکاری‌های اقتصادی و سهولت سرمایه‌گذاری خارجی در این کشور نیز باعث شده است تا شرکت‌های بین‌المللی تأمین‌کننده سوخت و روغن‌های معدنی نیز به‌سادگی در ترکیه حضور داشته و نسبت به تأمین سوخت و انواع روغن‌های معدنی با کیفیت روز اروپا و متناسب با نیاز فناوری‌های خودروها اقدام کنند که در این رابطه می‌توان به شرکت‌هایی مانند توتال، شل و BP اشاره کرد. لازم به ذکر است که شرکت‌های ترک نیز در این بازار پا به پای رقیبان قدرتمند خود سهم بازار مناسبی به خود اختصاص داده‌اند.

 
۲. وضعیت صنعت خودروی ترکیه در ۱۰ ماه اول ۲۰۱۷
ترکیه که فاقد هرگونه منابع نفتی و گازی بوده و از خریداران بزرگ نفت و گاز در منطقه خاورمیانه است، در سال‌های اخیر با چالش‌های بسیار زیاد داخلی و بین‌المللی روبرو بوده است که ازجمله می‌توان به بن‌بست تشکیل دولت در سال ۲۰۱۵ و تکرار انتخابات سراسری، بحران سیاسی با روسیه درنتیجه سقوط یک فروند جنگنده آن کشور در نبردهای سوریه، کودتای پانزدهم جولای و دستگیری بسیاری از مقامات نظامی، امنیتی، سیاسی و اقتصادی متهم به ارتباط با سازمان کودتا که به‌نوبه خود به ایجاد خلأ در ساختار سیاسی، اقتصادی و امنیتی ترکیه منجر شده و دادگاه رضا ضراب، بازرگان ایرانی – ترکیه‌ای که به‌نوعی باعث تیرگی روابط با آمریکا شده است اشاره کرد، با این حال صنعت خودروی ترکیه به رشد خود ادامه داده و باید بگوییم که عملکرد آن بسیار بهتر از پیش‌بینی‌ها بوده است.

الف: تولید خودرو
طبق آمار و اطلاعات موجود، تولید خودرو در ترکیه در سال ۲۰۱۷ میلادی نیز روند رو به رشد خود را حفظ کرده است. در ۱۰ ماهه سال ۲۰۱۷، تولید انواع خودرو در ترکیه در مقایسه با مدت‌زمان مشابه سال ۲۰۱۶ رشد ۱۷ درصدی را نشان می‌دهد و به رقم ۱.۴۲۴.۰۹۱ دستگاه رسیده است. در نمودار زیر تولید انواع خودرو در ترکیه در ۱۰ ماه اول سال ۲۰۱۷ به تفکیک کاربری نشان داده شده است.

 
ب: صادرات خودرو
در ۱۰ ماه اول سال ۲۰۱۷ بازار فروش خودرو تقریباً بدون تغییر باقیمانده، صادرات انواع خودرو با ۲۲ درصد افزایش به عدد ۱.۱۱۴.۶۵۸ دستگاه رسیده که از این تعداد، خودروی سواری با رقم ۷۶۹.۰۹۵ در رتبه نخست و انواع خودروهای تجاری با تعداد ۳۳۴.۲۴۹ جایگاه بعدی را به خود اختصاص داده است. ارزش کل صادرات انواع خودرو در این مدت با ۲۹ درصد افزایش نسبت به مدت‌زمان مشابه سال قبل بالغ بر ۱۵ میلیارد دلار است. در جدول زیر صادرات شرکت‌های مختلف خودروسازی ترکیه ارائه شده است. نکته قابل‌توجه این است که صادرات شرکت‌های تویوتا و هوندا ترکیه در ۱۰ ماه اول سال ۲۰۱۷ در مقایسه با ۱۲ ماه سال ۲۰۱۶ افزایش بسیار چشمگیری را نشان می‌دهد. 

ج: واردات خودرو

واردات خودرو در ۱۰ ماهه ۲۰۱۷ با ۷درصد کاهش نسبت به مدت زمان مشابه سال قبل به عدد ۸۱۹.۹۵۴ رسیده است که از این میان ۶۲۳۰۶۵ خودروی سواری و SUV، و ۱۹۶.۸۸۹ خودروی تجاری سبک وارد ترکیه شده است. شرکت رنو به لطف مدل‌های جدید با ۱۱۱.۲۲۲ دستگاه خودرو در صدر صادرکنندگان به ترکیه قرار داشته و به دنبال آن شرکت‌های فیات با ۱۰۱.۸۵۷ و فولکس‌واگن با ۱۰۱.۱۸۸ دستگاه خودرو در رقابتی تنگاتنگ به ترتیب در جایگاه‌های دوم و سوم قرار دارند.