۴ دلیل منطقی برای مخالفت با فروش بنزین تک‌نرخی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی «عصر خودرو» به نقل از فارس با واریز یارانه نقدی به حساب های بانکی شمارش معکوس اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها شروع شده است، سخنگوی طرح تحول در مورد نحوه اصلاح قیمت حامل های برق و گاز خانگی اطمینان داده که در صورت رعایت اصلاح الگوی مصرف افزایش هزینه ای متوجه خانوارها نخواهد شد و تنها به ازای مصرف بیشتر از الگو، قیمت ها به صورت پلکانی افزایش خواهد یافت.
گویی اطلاع رسانی در مورد نحوه مصرف برق و گاز خانگی به دلیل منطق صحیح آن و افزایش نیافتن هزینه برق و گاز خانگی اکثر مردم بسیار سهل تر است تا اطلاع رسانی در مورد هدفمند کردن یارانه بنزین. به نظر می رسد، شفاف نشدن نحوه هدفمندی یارانه بنزین بیش از آنکه تعمدی باشد ناشی از نبود تصمیم قطعی در مورد آن است.
تمامی مباحث و اظهار نظرهای مطرح شده در مورد یارانه بنزین، نشان از تداوم رقابت دو سناریوی اصلی هدفمند کردن یارانه بنزین دارد. یک سناریو با حذف کامل سهمیه بندی به دنبال تک نرخی کردن قیمت بنزین و عرضه آن به قیمت ۴۰۰ تومان است و سناریوی دیگر به دنبال تداوم سهمیه بندی و تخصیص ماهانه ۶۰ لیتر بنزین ۱۰۰ تومانی به هر خانوار به جای هر خودرو و افزایش قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان است. در این سناریو خانوارهایی که فاقد وسیله نقلیه هستند ماهانه ۴۲ هزار تومان یارانه نقدی بنزین دریافت می کنند.
انتخاب یکی از دو سناریو نیازمند جواب مطمئن به این سوال است که کدام یک در تحقق اهدافی همچون ” عدالت در مصرف یارانه بنزین “، ” کاهش انتظارات تورمی ” ، “کاهش مصرف و صرفه جویی ” و ” افزایش خالص درآمد دولت ” کاراتر و بهتر است؟
۱- عدالت در مصرف یارانة بنزین
قیمت تمام شدة بنزین با احتساب مالیات بر ارزش افزوده و هزینه های سربار در حدود ۸۰۰ تومان است. در صورتی که سناریوی ” حذف سهمیه بندی و افزایش قیمت بنزین به ۴۰۰ تومان ” اجرا شود کسانی که بیش تر بنزین مصرف می کنند از یارانة بیشتری برخوردار می شوند. این در حالی است که در سناریوی ” تخصیص سهمیه بنزین به هر خانوار و افزایش قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان ” مصارف بیش از الگوی مصرف و سهمیه از یارانه برخوردار نخواهد بود. بنابراین عدالت در مصرف یارانة بنزین در سناریوی دوم محقق می شود و سناریوی اول از بی عدالتی برخوردار است.
۲- افزایش انتظارات تورمی
مهمترین مزیت تداوم سناریو ” تخصیص سهمیه بنزین به هر خانوار و افزایش قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان “، پایین بودن حساسیت جامعه نسبت به کاهش سهمیه است. کاهش سهمیه از ۱۲۰ لیتر به ۶۰ لیتر در کمتر از ۱۵ ماه نشان داد که با وجود کاهش ۵۰ درصدی سهمیه بنزین برای همة خودروهای شخصی، انتظارات تورمی در جامعه شکل نگرفت. همزمانی اجرای این سیاست با کاهش تورم عمومی به ۸.۸ درصد مؤید این مطلب است که کاهش سهمیه بنزین مانند افزایش قیمت بنزین که بارها در اقتصاد تجربه شده است، مسیری کم هزینه بدون ایجاد انتظارات تورمی است. چنین دست آوردی در مبحث هدفمند کردن یارانه ها سابقه نداشته است. حذف سهمیه بندی و افزایش قیمت بنزین آزاد به ۴۰۰ تومان منجر به افزایش انتظارات تورمی خواهد شد. ممکن است مطرح شود که با توجه به اینکه روزانه مردم در حدود ۱۵ میلیون لیتر بنزین ۴۰۰ تومانی مصرف می کنند حذف سهمیه بندی منجر به افزایش انتظارات تورمی نمی شود و مردم به قیمت بنزین ۴۰۰ تومانی عادت کرده اند. در پاسخ باید گفت؛ عمدة مصرف بنزین آزاد در کلا نشهرها و شهرهای اطراف آن توسط کسانی انجام می شود که حداکثر ۳۰ درصد خودروهای شخصی را به خود اختصاص می دهند و حذف سهمیه بندی به معنای افزایش ۴ برابری قیمت بنزین برای اکثر مردم خواهد بود و این به معنای افزایش انتظارات تورمی است. گذشته از آن با افزایش قیمت بنزین به ۴۰۰ تومان شرایط به منظور افزایش مجدد قیمت بنزین بسیار سخت خواهد شد و به زمان قبل از سهمیه بندی بر خواهیم گشت که هر افزایشی منجر به افزایش تورم می شد. این در حالی است که با افزایش صرفاً قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان در یک گام، قیمت بنزین واقعی شده و این امکان خواهد بود که به راحتی قیمت آن طی سال آتی تا ۱۲۰۰ تومان نیز افزایش یابد.
۳- کاهش مصرف و صرفه جویی
کاهش ۵۰ درصدی مصرف بنزین در سه سال گذشته نشان می دهد که مکانیزم سهمیه بندی توانسته است بیش از انتظار هدف کاهش مصرف را محقق سازد. با احتساب مصرف بنزین بر اساس نمودارهای مصرف و واردات بنزین در سه سال گذشته حداقل ۱۲ میلیارد دلار در این مدت صرفه جویی شده است. تمامی این دست آوردها بدون ایجاد انتظارات تورمی و تورم حاصل شده است. حال با افزایش قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان، مصارف بیش از الگوی مصرف و سهمیه بیش از پیش کاهش خواهد یافت در حالی که در سناریوی “حذف سهمیه بندی و افزایش قیمت بنزین به ۴۰۰ تومان ” این مزیت وجود ندارد.
۴- افزایش درآمد حاصل از هدفمند کردن یارانة بنزین
در شرایط کنونی به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین به قیمت ۴۰۰ تومان مصرف می شود و ۴۰ میلیون لیتر بنزین سهمیه ای به قیمت ۱۰۰ تومان مصرف می شود.
الف . حذف کامل سهمیه بندی و عرضه بنزین به قیمت ۴۰۰ تومان؛ درآمد دولت روزانه ( ۴۰میلیون لیتر * ۳۰۰ تومان) ۱۲ میلیارد تومان خواهد شد. با احتساب ۴ ماه انتهای سال، درآمد دولت (۱۲ میلیارد تومان * ۳۰ روز * ۴ ماه) ۱۴۴۰ میلیارد تومان می شود که با فرض باز توزیع ۵۰ درصد آن به مردم، در نهایت درآمد خالص دولت ۷۲۰ میلیارد تومان خواهد شد.
ب . صرفاً افزایش قیمت بنزین آزاد به ۸۰۰ تومان و تخصیص سهمیة ۶۰ لیتر ماهانه به هر خانوار؛ درآمد دولت روزانه ( ۲۰ میلیون لیتر * ۴۰۰ تومان) ۸ میلیارد تومان خواهد شد. در این سناریو از آنجاکه دولت به مردم ماهانه ۶۰ میلیون لیتر بنزین تخصیص می دهد نیازی به بازتوزیع نخواهد بود و درآمد خالص دولت در ۴ ماه انتهایی سال (۸ میلیارد تومان * ۳۰ روز * ۴ ماه) ۹۶۰ میلیارد تومان می شود.
بنابراین با مقایسة درآمد خالص دولت در سناریو اول (۷۲۰ میلیارد تومان) و سناریو دوم ( ۹۶۰ میلیارد تومان) به وضوح مشخص است که سناریو دوم درآمد بیشتری خواهد داشت.
حال با دقت در مقایسة نتایج اجرای دو سناریوی اصلی، انتخاب مسیر درست در دو راهی هدفمندی یارانة بنزین به سادگی امکان پذیر است.