تولید موتور دیزل ایرانی در پرده‌ای از ابهام

به گزارش پایگاه خبری«عصرخودرو» به نقل ازاقتصادنیوز، تصور کنید سمند دیزلی داشته باشید که ۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر سوخت بسوزاند این بدان معنی است که هزینه سوخت برای هر ۱۰۰ کیلومتر این خودرو ۱۵۰۰ تومان است. در حالی که سمند با موتور XU۷ بنزینی ۱۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر می سوزاند که هزینه اش حدود ۱۲ هزار تومان برای ۱۰۰ کیلومتر است .شرکت ایران خودرو چندین سال است که در حال طراحی موتور دیزل سواری با نام EFD با حمایت وزارت نفت است .

موتور EFD موتوری ۱.۵ لیتری با گشتاور ۲۵۶ نیوتون متر و قدرت ۹۰کیلووات (۱۲۰ اسب بخار) است. مصرف سوخت این موتور بر روی خودروی سمند سورن بین ۵.۲ تا ۵.۴ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اندازه گیری شده است. بر روی این موتور توربوشارژ هندسه متغیر با خنک کن میانی نیز نصب شده است. خودروی سمند با این موتور می‌تواند تا ۲۰۵ کیلومتر بر ساعت سرعت بگیرد.

بر اساس استراتژی جدید سوخت در ایران استفاده از موتورهای دیزلی بعد از موتورهای بنزینی برای خودروهای سواری در سبد سوختی کشور قرار گرفته است . برای همین با حمایت وزارت نفت موتور دیزلی با همکاری مشاوران آلمانی در مرکز تحقیقات موتور ایران خودرو ایپکو طراحی و نمونه های اولیه آن ساخته شده است .
در سبد سوختی که مصوب شده است حدود ۲۳ درصد تولیدات داخل باید طی یک دوره مشخص گازوییل‌ سوز شود. اولویت اول با بنزین است و اولویت دوم با گازوییل و در رتبه سوم سوخت گاز قرار دارد.

بر اساس این طرح قرار بود موتور دیزلی ایرانی EFD از سال ۹۲ به تولید انبوده برسد و بر روی خودروی سمند سورن قرار بگیرد اما تاخیر در تولید انبوه،آینده این موتور را در هاله ای از ابهام قرار داده است .

از سالها قبل شماره‌گذاری و تولید خودرو‌های دیزل سواری در کشور ممنوع بوده است. هر چند در زمینه رفع این محدودیت اقداماتی انجام گرفته اما تا به حال تغییری در روند شماره‌گذاری این خودرو ها دیده نشده است. با چنین پیش زمینه ای چه شد که طراحی و ساخت موتور دیزل در دستور کار قرار گرفت؟

ناکامی در گسترش خودروهای گاز سوز و استفاده همه گیر در اروپا از خودروهای دیزلی سواری برای کاهش سرانه مصرف سوخت ، سبب شد وزارت نفت شروع به باز نگری در استراتژی سوخت کشور کند .

در موتور‌های دیزل تا ۳۰ درصد کاهش مصرف سوخت نسبت به موتور بنزینی با سطح فناوری مشابه دیده می شود . ۵۰درصد کاهش مونواکسید کربن و ۳۰درصد کاهش گاز دی‌اکسید کربن هم از مزایای این موتورها نسبت به موتورهای بنزینی در زمینه آلایندگی هوا است. این موتورها گشتاور بالاتری نسبت به موتورهای بنزینی دارند. همچنین دوام و قابلیت اطمینان این موتورها هم بالاتر است.

عد از امکان سنجی‌هایی که در وزارت نفت انجام شد، ایران خودرو هم درگیر این موضوع شد و در واقع بحث طراحی موتور ملی دیزل سواری از سال ۱۳۸۷ آغاز شد. استارت پروژه با حمایت وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی زده شد.

ابتدا در مرکز تحقیقات موتور ایران خودرو ایپکو در یک پروژه کوچک به منظور مطالعات اولیه یک موتور فولکس واگن دیزلی بر روی خودروی سمند قرار گرفت این طرح تنها یک ارزیابی اولیه بود. در ادامه موتور EFD با الگوبرداری از چندین موتور دیزلی روز دنیا بطور کامل و بر اساس اهداف عملکردی قابل رقابت با این موتورها طراحی شد.

بر اساس اعلام شرکت ایپکو، ۷۰درصد اقداماتی که در توسعه موتور انجام گرفته مانند طراحی موتور در شرکت ایپکو رخ داده است و عمده استفاده از مشاوران آلمانی  در زمینه توسعه احتراق بوده است چرا که طرف ایرانی تجربه‌ای در این زمینه برای موتورهای دیزل نداشته است . ولی در بقیه بخش‌ها ایپکو با توجه به تجربه طراحی موتور EF۷ با دانش داخلی کار طراحی را انجام داده است.

طراحی خانواده موتور ملی اولین تجریه ایران در زمینه طراحی موتور بود. در این طرح سه موتور با کمک مشاوران آلمانی طراحی شدند.پس از طراحی موتور اول با نام EF۷ با مشارکت شرکت FEV آلمان و موتور توربو شارژ ملی و موتور ۱.۴لیتری از خانواده موتور ملی، موتور دیزلی، چهارمین موتوری است که بر پایه موتور EF۷طراحی شده است.

۱این موتور با نام EFD با مشاوره شرکت شریک آلمانی زیر مجموعه شرکت بزرگ مهندسی موتور avl اتریش طراحی شده است. در این موتور قطر سیلندرهای موتور بنزینی EF۷کاهش یافته تا حجم آن به ۱.۵ لیتر برسد. این موتور ۱۲۰ اسب بخار قدرت تولید می‌کند؛ یعنی با کاهش ۲۰۰سی‌سی حجم نسبت به موتور پایه(EF۷)، قدرت این موتور ۱۰ اسب بخار افزایش و مصرف‌آن ۲۵ درصد کاهش می‌یابد.

دلیل افزایش قدرت این موتور ؛ پاشش سوخت با فشار بسیار بالا و توربو شارژ قوی آن است و دلیل کاهش مصرف سوخت نیز، راندمان بالاتر موتورهای دیزلی نسبت به‌خودروهای بنزینی است. گشتاور این موتور که نشان‌دهنده قدرت بالای آن است حدود ۱۰۰ نیوتن متر بیشتر از موتور ۱۷۰۰ سی سی بنزینی است؛ یعنی با ۲۰۰سی‌سی کمتر در حجم موتور، ۱۰۰نیوتن‌متر گشتاور این موتور بیشتر از موتور بنزینی است.

در مرحله اول توسعه، ۲۲ موتور و ۵ دستگاه خودرو به عنوان نمونه ساخته شد و آزمون‌های توسعه و دوام بر روی آن‌ها انجام گرفت. تقریبا در حدود ۱۵۰۰ ساعت آزمون دوام با این موتورها انجام گرفته است.

خودرویی که موتور قرار است با آن معرفی شود محصول سمند سورن دیزلی است ولی این موتور قابلیت کاربرد برای پلتفرم‌های دیگر ایران خودرو و حتی پلت فرم‌های سایر خودروسازان را دارد .

موتور EFD می تواند سطح استاندارد آلایندگی یورو۵ را پاس کند اما با توجه به نیاز بازار در زمانی که این موتور عرضه می‌شود، استانداردش یورو۴ خواهد بود ولی بعدها با ارتقا استاندارد ملی، استاندارد این موتور هم ارتقا پیدا خواهد کرد.

یکی از مشکلات تولید انبوه این پروژه تکنولوژی بالای ساخت قطعات این موتور است. قطعات نمونه های اولیه این موتور قبل از تحریم توسط سازندگان آلمانی ساخته شده بود اما بعد از تحریم تامین این قطعات با مشکل مواجه شدند. مشکلی که برای موتور EF۷ که در دست تولید بود هم رخ داد.

در سال ۹۰ تحریم ها اقتصادی آغاز شد و با شروع تحریم ها شرکت های آلمانی از پروژه موتور ملی کنار کشیدند. این اتفاق سبب شد بسیاری از قطعات این موتور با قطعاتی تولید شود که هنوز دانش فنی آن کاملا در اختیار طرف ایرانی نبود ، برای همین این موتور دچار خرابی های فراوارنی پس از تولید شد .

این موضوع در خصوص موتور EFD حادتر خواهد بود چرا که سطح تکنولوژی این خودرو بسیار بالاتر از موتور EF۷ است.یکی دیگر از مشکلات تولید انبوه موتور EFD نبود سوخت مناسب گازوئیل با استاندارد یورو ۴ در ایران است.

شرکت ایپکو البته در این زمینه اعلام کرده است که این شرکت این پروژه را با حمایت وزارت نفت شروع کرده است و به موازات این پروژه در وزارت نفت بحث توسعه چندین پالایشگاه داخلی برای تولید گازوئیل یورو۴ و بالاتر در دستور کار قرار گرفته است. این شرکت توضیح داده که آزمون‌های دوامی که بر روی موتور های مرحله اول انجام گرفته با سوخت تولیدی با استاندارد یورو۴ پالایشگاه تهران بوده است.

بهرشکل،  هدف تولید این موتور برای بازار داخلی و بازار صادراتی است و به همین دلیل این موتور باید بتواند با سوخت داخلی هم خوانی داشته باشد.