عصر خودرو- یک عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران معتقد است ریشه بخش مهمی از نابسامانی بازار خودرو در نبود تولید انبوه رقابتی و شکل نگرفتن «صرفه مقیاس» است؛ مسئلهای که باعث شده قیمتگذاری در ایران نه رقابتی باشد و نه تعادلی.
به گزارش پایگاه خبری «عصر خودرو» به نقل از صداوسیما، طالبی با انتقاد از شیوه فعلی تعیین قیمت خودرو گفت: در صنعت خودروی جهان، خودروسازان با ادغام، سرمایهگذاری مشترک و تولید در مقیاسهای چندمیلیونی، هزینههای سربار را کاهش میدهند و همین موضوع امکان عرضه محصول با قیمت رقابتی و کیفیت بالاتر را فراهم میکند. اما در ایران، تیراژ سالانه در بهترین حالت یک میلیون و 600 هزار دستگاه است؛ عددی که در مقایسه با تولید شرکتهای بزرگ جهانی بسیار محدود محسوب میشود.
به گفته وی، همین تیراژ پایین باعث افزایش هزینه تمامشده هر خودرو و در نهایت فشار آن به مصرفکننده منتقل میشود. در اقتصادهای پیشرفته، افزایش تولید ابزار اصلی کاهش قیمت است، اما در شرایط فعلی صنعت خودروی ایران، چنین چرخهای شکل نگرفته است.
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات اخیر بازار خودرو گفت: در ماههای گذشته شاهد آن هستیم که قیمت کارخانه تقریباً همگام با قیمت بازار افزایش پیدا میکند؛ روندی که با تأیید نهادهایی مانند سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان انجام میشود.
به اعتقاد وی، وقتی فاصله کارخانه و بازار کاهش مییابد، اما ساختار بازار همچنان نیمهانحصاری باقی میماند، نمیتوان از «قیمت رقابتی» سخن گفت.
طالبی تأکید کرد: در بازارهای رقابتی، این مصرفکننده است که قیمت را تعیین میکند و تولیدکننده برای بقا ناچار به کاهش هزینه و ارتقای کیفیت میشود. اما در بازاری که رقابت محدود است و واردات نیز با موانع تعرفهای و سیاستی روبهروست، افزایش قیمت لزوماً به معنای بهبود کیفیت یا افزایش بهرهوری نیست.
وی با اشاره به نقش شورای رقابت در سازوکار قیمتگذاری افزود: مسئله اصلی این است که قیمت باید بر پایه واقعیتهای اقتصادی استخراج شود؛ یعنی متغیرهایی مانند تیراژ تولید، هزینههای ارزی، تعرفه واردات و شرایط تحریمی در آن لحاظ شود. اگر قیمتگذاری کاملاً دستوری باشد، تولید آسیب میبیند؛ اگر هم بدون ایجاد رقابت واقعی رهاسازی کامل صورت گیرد، مصرفکننده متضرر خواهد شد.
به گفته این کارشناس، آنچه امروز در بازار خودرو دیده میشود، وضعیتی میانه، اما مبهم است: نه قیمتگذاری کاملاً آزاد است و نه فرمول شفافی برای استخراج «قیمت تعادلی» ارائه میشود. نتیجه این وضعیت، بازاری است که در آن قیمتها افزایش مییابد، اما شاخصهای رقابتپذیری و رضایت مصرفکننده به همان نسبت بهبود پیدا نمیکند.
طالبی تأکید کرد: صنعت خودروی ایران ناگزیر از یک انتخاب روشن است؛ یا باید به سمت آزادسازی واقعی همراه با رقابت و افزایش تیراژ حرکت کند، یا نظام تنظیمگری دقیقی طراحی شود که بر مبنای اصول اقتصادی، توازن میان منافع تولیدکننده و حقوق مصرفکننده را برقرار کند. در غیر این صورت، افزایش همزمان قیمت کارخانه و بازار، بدون اصلاح ساختار تولید، تنها فشار مضاعفی بر تقاضای نهایی وارد خواهد کرد.
